Alfonso Hermida
Comunicación do Colexio de Enfermaría da Coruña
A asma é unha enfermidade crónica moi prevalecente, que afecta un 5 % da poboación adulta galega e xera un consumo moi importante de recursos humanos e materiais. Segundo o Informe mundial sobre a asma, ao redor de 339 millóns de persoas en todo o mundo padecen asma e prevese que esta prevalencia aumente en 100 millóns de novos casos para 2030.
No Día mundia da asma, conversamos con Saray González Troiteiro, enfermeira do Servizo de Neumoloxía do Complexo Hospitalario Universitario A Coruña.
Alfonso Hermida
Comunicación do Colexio de Enfermaría da Coruña
A asma é unha enfermidade crónica moi prevalecente, que afecta un 5 % da poboación adulta galega e xera un consumo moi importante de recursos humanos e materiais. Segundo o Informe mundial sobre a asma, ao redor de 339 millóns de persoas en todo o mundo padecen asma e prevese que esta prevalencia aumente en 100 millóns de novos casos para 2030.
No Día mundia da asma, conversamos con Saray González Troiteiro, enfermeira do Servizo de Neumoloxía do Complexo Hospitalario Universitario A Coruña.
A asma é unha das enfermidades tratables máis prevalecentes a nivel global e supón un grave problema de saúde pública, principalmente debido a:
- A inequidade no acceso aos servizos sanitarios.
- As diferenzas socioculturais que impactan na súa mortalidade.
- O pobre cumprimento do tratamento.
- O uso probablemente excesivo de broncodilatadores de acción curta (SABA).
-Por que segue a ser a asma unha enfermidade tan pouco visible para a sociedade?
Pese a ser unha doenza con unha prevalencia considerable, é posible que a baixa consciencia de enfermidade de boa parte dos doentes que a sofren, normalice o mal control da mesma e banalice a sua importancia no estado de saúde dos que a padecen.
-Cal é o nivel de infradiagnostico e que perfil ten o paciente infradiagnosticado?
Faltan estudos poblacionais en Galicia para definir con exactitude estes datos, pero a nivel nacional considérase que o infradiagnóstico de asma se sitúa entre o 30 e o 50 %.
Adoita a ser máis común en doentes con síntomas intermitentes ou con tos crónica non filiada, aos que nunca se lles fixeron probas de función pulmonar e que con frecuencia minimizan os síntomas que padecen.
-Que supón vivir cunha asma mal controlada no día a día?
Da lugar á limitación da actividade diaria, incrementa os periodos de incapacidade laboral, onde a patoloxía de base nos impide facer o que queremos de cotío, e mesmo pode alterar o patrón de descanso, con sensación frecuente de falta de aire, o que require un incremento das doses de fármacos inhalados ou corticoides orais a maiores do tratamento habitual para tratar de aliviar a sua sintomatoloxía.
-Que importancia ten a falta de adherencia ao tratamento?
Ten unha grande importancia, xa que serán pacientes con maior risco de presentar crises asmáticas e un maior número de ingresos hospitalarios, que mesmo cheguen e requerir ingreso en intensivos. Se un non é adherente ao tratamento, predispón ao mal control da súa asma, ou o que é o mesmo, un detrimento na súa calidade de vida.
-O lema deste ano insiste no acceso a inhaladores antiinflamatorios. Hai inequidade real?
Dado que este se trata de un lema a nivel global, seguro que esta situación é frecuente en países en vías de desenvolvemento. En España, coa implementación das guías clínicas de manexo da asma, protocolizouse o tratamento, sendo o primeiro escalón terapéutico os fármacos con corticoide inhalado combinado cun beta adrenérxico de longa duración . De existir inequidade, asocioa mais coa demora en acadar um diagnostico, e poco tanto se prescriban exclusivamente beta adrenérxicos de acción curta, algo completamente contraindicado na actualidade de tratarse dunha asma.
-Detectades moito uso incorrecto dos inhaladores?
Si, con moita frecuencia os doentes presentan erros críticos na técnica inhalatoria, o que pode causar que se lles prescriba un escalón farmacoterapéutico superior, que non sería preciso de facer correctamente a técnica inhalatoria, logrando un adecuado depósito pulmonar do fármaco que permita o control dos síntomas e das crises.
-Que importancia ten ensinar ben a técnica inhalatoria?
Ten unha importancia vital realizar un educación terapéutica rigorosa aos doentes, demostrándolles como deben levar a cabo a administración do inhalador, empregando un dispositivo placebo e proporcionando información por escrito ao respecto de cada tipo de inhalador. Na actualidade existen aplicacións como a de AsmaControl desenvolvida por Sogapar con titoriais en vídeo dispoñibles sobre cada tipo de dispositivo inhalatorio á venda. Contamos tamén con recursos que nos permiten formarnos para formar aos nosos doentes, prestando unha asistencia de maior calidade.
-Ata que punto o abuso de broncodilatadores de acción curta (SABA) segue a ser un problema?
Un problema moi serio, porque observamos a doentes asmáticos que baleiran o envase completo do inhalador en poucos días, aplicando doses de fármacos tan elevadas que, como é loxico, provocan efectos secundarios como taquicardia, tremores e predispoñen a padecer eventos cardiovasculares graves. Os SABA son medicamentos cunha duración de acción curta, o que fai que a demanda de fármaco sexa frecuente e non estea a tratar a inflamación subxacente. Na actualidade está contraindicada a pauta en exclusiva de broncodilatadores de acción corta ou SABA, que deben empregarse como medicación de rescate, pero non como controladora da patoloxía de base.
-Que outros erros cometen os pacientes?
Os erros que cometen os doentes son moi variados: dende unha incorrecta hixiene bucal, non baleirar previamente os pulmóns antes de inhalar a terapia prescrita, non facer unha correcta apnea posterior á inhalación de fármaco e un longo etcétera de circunstancias que nos confirman a importancia de perseverar. En este aspecto, a educación terapéutica sobre terapia inhalada debe levarse a cabo de forma periódica, evaluando os coñecementos do doente ao seu respecto.
-Ata que punto un paciente ben informado controla mellor a súa enfermidade?
É un dos determinantes principais do control, ao nivel do propio tratamento farmacolóxico. Un doente ben informado non abandonará o tratamento a pesar da mellora dos síntomas, coñecerá como debe empregar o inhalador de rescate e terá criterio para consultar antes de que unha crise sexa grave, o que vai repercutir nun descenso das agudizacións de ata o 50 %.
-É posible reducir de forma significativa o número de crises asmáticas?
Pódese acadar a remisión clínica ou un bo control de síntomas mantido no tempo en doentes que se adheren o tratamiento, fan un uso correcto do inhalador, evitan desencadeantes coñecidos e detectan precozmente o empeoramento; pero tamen cabe destacar que un factor que modifica a evolución da enfermidade é o control das emocións, de xeito que temos aínda tarefa por abordar dado que nun doente con inestabilidade emocional, esta pode descompensar unha asma ben tratada.
-Cal é o papel específico da Enfermaría no manexo da asma?
O da Enfermaría é un rol con diferentes facetas no control da asma, xa desde a realización das probas de función pulmonar, entre as máis importantes a espirometría ou o FENO. Na consulta de asma, é fundamental ademais da realización de cuestionarios de control clínico como ACT, a revisión de adherencia ao tratamento, a educación terapéutica, o respecto de terapia inhalada, así como a revisión da cobertura vacinal, facendo especial fincapé na administración de vacinas estacionais frente a virus respiratorios, aconsellada en doentes respiratorios con enfermidade crónica. Sen esquecernos do noso compromiso como prescriptores de hábitos de vida saudables, onde están presentes a prevención e a deshabituación tabáquica, a nutrición, o control de peso e a actividade física dos nosos doentes.
Na asma grave con tratamento con fármacos biolóxicos, é a enfermeira a que adestra ao doente na administración dos fármacos por vía subcutánea.
-Galicia presenta algunha particularidade no manexo da enfermidade?
Polo seu clima húmido, é considerable tanto a proliferación de mofos e ácaros, polo que os doentes deben vixiar a aparición dos mesmos na vivenda, posto que actúan como predispoñentes a sufrir crises. É recomendable o emprego de deshumidificador que manteña as porcentaxes de humidade da vivenda en rango saudable.