O centro de saúde das Pontes recibiu o galardón de finalista na edición deste ano dos premios Best in Class (BIC) na categoría de Mellor Atención Primaria-organización integrada. Con estes premios, Gaceta Médica e a Cátedra de Innovación e Xestión Sanitaria da Universidade Rey Juan Carlos de Madrid "recoñecen publicamente o mellor centro de saúde, centro hospitalario, Servizo ou Unidade dentro do territorio nacional, tanto públicos como privados, que procuran a excelencia na atención que prestan ós seus pacientes”.
Este centro foi dos primeiros en contar con Plan de Saúde, con todo o que leva consigo de enfoque global e realización de mapa de recursos. Precisamente, outro dos galardóns recén recibidos é o premio á mellora continua nos Plans Locais de Saúde.
María Cabarcos, especialista en Enfermaría Familiar e Comunitaria, é a titora de residentes do Centro de Saúde das Pontes.
-Cantas enfermeiras traballan no Centro de Saúde de As Pontes?
No Centro de Saúde das Pontes traballamos cun equipo de oito enfermeiras. Dentro do equipo, contamos cunha especialista en Pediatría e unha especialista en Familiar e Comunitaria.
-Cal é a ratio enfermeira/paciente no voso centro?
En termos da atención que brindamos, a ratio de enfermeira/paciente é de 1.100 en adultos e 1.000 en pediatría de media aproximadamente.
-Cal é o perfil medio dos pacientes que tratades?
A poboación que atendemos nas Pontes é principalmente adulta e envellecida, doente crónico, cunha importante proporción de persoas maiores de 65 anos, e especialmente maiores de 85 anos, o que é representativo das tendencias demográficas a nivel nacional. Ademais, aínda que a poboación diminuiu significativamente nos últimos 20 anos, a estrutura poboacional segue reflectindo un envellecemento superior ao promedio provincial. Tamén ten ido incrementando a poboación estranxeira.
-Que imaxe ten a enfermeira comunitaria na sociedade e na profesión?
En canto á visión da enfermeira comunitaria, é esencial dentro da sociedade e da profesión. O seu traballo na promoción da saúde e na prevención de enfermidades é clave. A pesar da súa repercusión, son moitos os factores que contribúen á falta de recoñecemento do papel da enfermaría comunitaria, como a falta de visibilidade nos medios de comunicación, a concentración de recursos no ámbito hospitalario e a necesidade dunha maior educación sobre a importancia da atención preventiva e comunitaria.
-Hai tempo para dedicarlles ás actividades comunitarias?
Con frecuencia, afrontamos a falta de tempo necesario para desenvolver de forma integral as actividades comunitarias. A escaseza de profesionais de Enfermaría está a ser un problema crecente, igual que na profesión médica. Ademais, o persoal de Enfermaría de Atención Primaria segue adquirindo novas competencias, que se suman ás xa existentes, o que restrinxe aínda máis o tempo dispoñible para este tipo de iniciativas. Non obstante, seguimos apostando pola mellora continua e o esforzo constante para o benestar da comunidade.
-Este centro foi dos primeiros en contar con Plan de Saúde, con todo o que leva consigo de enfoque global e realización de mapa de recursos. Precisamente, outro dos premios recén recibidos é o da mellora continua nos Plans Locais de Saúde. Que signfica este galardón?
Baixo o meu punto de vista, é un recoñecemento ao esforzo constante do centro para mellorar os servizos, procesos e resultados de forma regular. Mostra que o centro está comprometido coa innovación e coa calidade, poñendo en práctica estratexias que favorecen o desenvolvemento e a eficiencia. Este premio tamén significa que o centro está a traballar de forma eficaz para satisfacer as necesidades da comunidade e ofrecer un servizo de calidade, cumprindo cos obxectivos dos plans locais e mellorando continuamente. Ademais, serve como motivación para o equipo, amosando que o seu traballo e dedicación son valorados e recoñecidos.
-Cal é a razón da falta de médicos e enfermeiras nos centros de saúde?
Creo que a situación é complicada, e unha das razóns principais é a falta de recursos humanos no sistema sanitario, o que afecta directamente á calidade do servizo. Neste contexto, é crucial que a Atención Primaria reciba o recoñecemento e apoio necesarios para desenvolverse plenamente, con especial énfase na formación en saúde comunitaria e no desenvolvemento de todas as especialidades de enfermaría.
-O piar do sistema sanitario é a Atención Primaria. Considerádevos tratados como tal?
A afirmación de que "o piar do sistema sanitario é a Atención Primaria" subliña a súa importancia na saúde da poboación, sendo a primeira liña de contacto e garantindo o acceso equitativo aos servizos sanitarios. Non obstante, os profesionais que traballan neste ámbito non sempre reciben o recoñecemento ou os recursos necesarios para desempeñar plenamente o seu papel. Sobrecarga de traballo, falta de persoal e formación específica son retos que dificultan a súa percepción como verdadeiros piares do sistema. A pesar de ser fundamentais na prevención, educación sanitaria e seguimento do paciente, a súa función non sempre recibe o apoio necesario, ou limita a súa capacidade de influencia nas políticas sanitarias. Algúns profesionais de Enfermaría poden sentir que non son tratados como membros do sistema sanitario, a pesar de ser un elemento esencial na Atención Primaria.
-Cóntase coa Enfermaría na busca de solucións aos problemas da Atención Primaria?
A Enfermaría é fundamental na Atención Primaria, xogando un rol determinante na prevención de enfermidades, o seguimento de pacientes crónicos e a educación para a saúde. Non obstante, a súa capacidade de contribución efectiva está limitada pola falta de recoñecemento e a infrautilización das súas competencias en moitos sistemas de saúde. A pesar das iniciativas para empoderar ás enfermeiras, aínda falta unha integración máis profunda da súa voz na toma de decisións e políticas sanitarias. É necesario un enfoque máis integrador e estratéxico que permita a Enfermaría liderar a mellora da Atención Primaria.
-Cal é o logro máis significativo da Atención Primaria nos últimos anos?
Un dos logros máis significativos da Atención Primaria nos últimos anos foi a integración da atención comunitaria e preventiva dentro do sistema. Isto permitiu un enfoque máis integral e integrada na saúde, non só atendendo enfermidades, senón tamén promovendo estilos de vida saudables e mellorando a educación para a saúde. Ademais, houbo un avance na implementación de plans de saúde locais que responden de maneira máis efectiva ás necesidades específicas de cada comunidade, reforzando o papel da Enfermaría na promoción da saúde. Finalmente, o maior reto é lograr unha Atención Primaria máis orientada á comunidade, como propón Rafael Cofiño. Para iso, precisamos traballar de maneira colaborativa con axentes sociais, entidades locais e a propia cidadanía, fomentando un modelo de corresponsabilidade na saúde e creando redes de apoio máis integradas.
-Que cambios che gustaría ver nun futuro?
Os principais cambios que farían falta serían, por un lado, reforzar a formación en saúde comunitaria e na propia profesión, asegurarse de que as institucións apoien de maneira constante os programas comunitarios para mantelos e ampliarlos, e seguir facendo que a comunidade participe no deseño e na avaliación destas iniciativas. É clave que a Enfermaría comunitaria sexa recoñecida como merece, para que poida dar o mellor de si na promoción da saúde local.
Desde as institucións e o SERGAS, é necesario apostar polo desenvolvemento e recoñecemento das especialidades de Enfermaría. Ter enfermeiras especializadas non só mellora a calidade da atención e os resultados en saúde, senón que tamén é unha boa forma de investir en prevención e promoción sanitaria. Apostar por todas as especialidades significa recoñecer a importancia da Enfermaría no sistema sanitario, o que nos permitiría avanzar cara un modelo de saúde máis eficiente, xusto e que atenda realmente as necesidades das persoas.
-Cando veremos unha enfermeira xestionando un centro de saúde?
Cada vez está máis claro que as enfermeiras teñen a formación e a experiencia necesarias para xestionar e mellorar os procesos nos centros de saúde. Sería un recoñecemento ao traballo que fan, e tamén unha forma de mellorar a calidade do servizo que se ofrece á xente.
Exemplos hai, como o da ministra de Sanidade de Canadá, que é enfermeira, o que demostra que os profesionais de Enfermaría poden asumir postos de liderado. A formación en xestión e liderado dos enfermeiros podería ser clave para mellorar a xestión dos centros de saúde, especialmente nun contexto no que a atención centrada no paciente e a coordinación entre profesionais son fundamentais para optimizar os sistemas de saúde.